اطلاعات اولیه در مورد چینی (قسمت اول)

نویسنده: دکتر مهران غفاری

  1. خانه
  2. chevron_right
  3. آموزشی
  4. chevron_right
  5. اطلاعات اولیه در مورد چینی (قسمت اول)

در تقسیم بندی مواد پیرامون ما به طور کلی سه نوع ماده قابل شناسایی است که عبارتند از فلزات ، مواد آلی و سرامیک ها. بر اساس این تقسیم بندی هر ماده ای که فلز نباشد و در زمره مواد آلی چون انواع پلاستیک ها، ملامین ها نیز قرار نگیرد، حتما یک سرامیک محسوب می شود.طبق این تعریف که در بین عموم مردم نا آشنا می نماید بسیاری از مواد یک سرامیک محسوب می شوند. موادی چون کاشی، آجر، شیشه، نسوزها، چینی ، سفال و حتی مواد مصنوعی چون سیلیکون کاربید که به عنوان سنگ سنباده سیاه رنگ در هر خانه ای به عنوان چاقو تیزکن به خدمت گرفته شده در یک تعریف کلی سرامیک هستند.اما در درون این دسته از مواد تقسیم بندی های دیگری نیز می توان انجام داد که بر اساس نوع مواد اولیه، نحوه فراوری و خواص نهایی و کاربرد انجام می شوند. شاید راحت ترین تقسیم بندی این باشد که از ابتدا سرامیک ها را به دو دسته سرامیک های مدرن و سنتی تقسیم کنیم. کاربردها و خواص سرامیک های مدرن آنقدر متنوع و جذاب است که صحبت از آنها در این بحث نمی گنجد اما همین قدر باید اشاره کرد که بیوسرامیک ها ( که در بدن انسان استفاده می شوند)، ابررساناها (که مقاومت الکتریکی آنها صفر است)، سرامیک هایی که به عنوان اجزا موتور اتومبیل هم اکنون استفاده می شوند (مثلا به عنوان سوپاپ) و ابرعایق ها (که به عنوان عایق حرارتی سطح شاتل استفاده شدند) سهم به سزایی در تکنولوژی امروز بازی می کنند.

اما در دسته سرامیک های سنتی به جز شیشه و سیمان مابقی این تشابه را دارند که همگی با استفاده از مواد اولیه رسی یک مرحله شکل دادن را پشت سر گذاشته و سپس در کوره پخته شده اند ( در مورد شیشه ابتدا مواد وارد کوره شده و سپس شکل می گیرند). منشا کلمه سرامیک نیز از همینجاست زیرا از کلمه کراموس به معنی خاک پخته شده گرفته شده.بحث اصلی ما در خصوص آن دسته از سرامیک-هایی است که کاربردهای خانگی داشته و بیشتر به سرامیک های ظریف خوانده می شوند. با این توضیح سرامیک های زمختی چون آجر و نسوزها نیز از بحث خارج می شوند. حال در دسته سرامیک های ظریف می توان این محصولات را به دو دسته متخلخل و متراکم تقسیم بندی کرد و هر کدام از این دو نیز به دو دسته سفید و رنگی قابل تقسیم بندی هستند. به عنوان مثال انواع سفال ها را می توان در دسته بدنه های متخلخل رنگی قرار داد. بدنه های بهداشتی در دسته بدنه های متراکم رنگی، ارتن ورها که بیشتر کاربردهای هنری و تزیینی داشته بدنه های متخلخل و سفید بوده انواع پرسلان ها و چینی ها بدنه های متراکم و سفید هستند.

اینکه یک بدنه متراکم سفید به چه نامی خوانده شود حتی امروزه نیز در بین کشورهای اروپایی مورد اختلاف نظر است اما در کشور ما از نظر مردم سرامیک به ظرفی اطلاق می شود که متخلخل بوده و چینی به ظروفی گفته می شود که متراکم باشند و از آنجا که میزان تخلخل کمیتی نیست که بتوان در فروشگاه آنرا اندازه گیری کرد این کمیت معمولا توسط صدای زنگ ظروف تشخیص داده می-شود.هرگاه به سطح مقطع شکسته شده بدنه نیز زبان زده شود در صورتیکه بدنه متخلخل باشد بزاق روی زبان را جذب کرده و زبان به آن می چسبد فقط باید دقت داشت سطحی که در تماس با زبان است عاری از لعاب باشد( و البته تمیز نیز باشد!).

 سابقه ما ایرانیان در تولید ظروف سفالین به هفت هزار سال پیش بر می گردد. پروفسور گریشمن در فصل اخیر کاوش های باستان شناسی در تپه سیلک کاشان ابداع چرخ کوزه گری و بافتن پارچه را به مردم این منطقه نسبت می دهد. در دوران هخامنشی به دلیل علاقه حکمرانان به ظروف زرین پیشرفتی در این صنعت صورت نگرفت اما بعد از ظهور اسلام و ممنوعیت استفاده از ظروف زرین بار دیگر توجه بیشتری به این صنعت شد. اکنون لعاب به خوبی شناخته شده بود. نمونه های بی نظیری از لعاب های رنگی در سراسر این کشور یافت می شوند.اولین بدنه های متراکم در چین ساخته شدند. قدیمی ترین قطعات بدنه های متراکم در چین در نزدیکی هنگ شو یافت شده که متعلق به 900 تا 1000 سال قبل از میلاد است و باستان شناسان قطعاتی را یافته اند که دارای لعاب بوده و در دمای 1200 درجه سانتیگراد پخته شده بودند. تا قبل از سفر مارکوپولو به چین مردم اروپا و حتی ایران با بدنه های متراکم آشنا نبودند و استفاده مردم از ظروف محدود می شد به ظروف سفالین. وقتی مردم ایتالیا برای اولین بار چینی را دیدند به دلیل تشابه ظاهری آن با نوعی صدف آنرا پرسلان نامیدند. می توان تصور کرد انتقال محموله ای چنین ظریف از چین تا اروپا با جاده ها و وسایل حمل و نقل آن زمان چقدر می توانست سخت باشد و بنابراین چینی در اروپا کالایی بسیار لوکس و گرانبها بود و در اروپا بین اعیان واشراف مسابقه ای برای تولید این محصول در گرفت. در نقاط مختلف اروپا این اعیان با قرار دادن امکانات در اختیار افرادی که به این موضوع علاقمند بودند آنان  را به تولید چینی و رمزگشایی آن ترغیب می کردند و حتی از اعمال زور نیز دریغ نداشتند به طوری که پس از گذشت 400 سال از ورود چینی به اروپا صنعت سرامیک اروپا توانست پرسلان واقعی را بسازد. در اوایل قرن هجدهم فردریش آگوستوس زمامدار ساکسنی با توجه به علاقه ای که به ساخت پرسلان داشت کیمیاگری به نام والتر شیرنهاوس را به خدمت گرفت و او را دور از مردم در دژی نزدیک مایسن ( meissen) زندانی نمود. در سال 1701 یک کیمیاگر نوجوان به نام جان بوتگر نیز به همین ترتیب به خدمت آگوستوس در آمد. نام این نوجوان بعدها در تاریخ صنعت سرامیک جاودانی شد چرا که وی بالاخره در  سال 1709 پس از سالها حبس توانست اولین پرسلان را در اروپا به روش صنعتی تولید کند.سپس در همان محل کارخانه ای ساخته شد که هنوز با نام چینی مایسن فعال است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

8 − هفت =

فهرست